CHP Genel Başkan Yardımcısı Dr. Gamze Akkuş İlgezdi: "Aynı cihaza neden iki kez para ödeniyor, bu sistem kime yarıyor"

CHP Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Dr. Gamze Akkuş İlgezdi, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kayıt dışılıkla mücadele amacıyla uygulamaya konulan Ulusal Taşıt Tanıma Sistemi'nin (UTTS) ticari araç sahipleri ve akaryakıt istasyonları açısından mali ve operasyonel sorunlara yol açtığını savundu.

İlgezdi, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığına yazılı soru önergesi verdi. Sistemin mevcut yapısının ticari hayatın işleyişini aksattığını ve mükerrer harcamalara neden olduğunu belirten İlgezdi, UTTS kapsamındaki cihaz ve montaj ücretlerinin belirlenme yöntemini de gündeme taşıdı.

"Hem araçlara hem de pompa tabancalarına mükerrer bir donanım yatırımı zorunlu kılınmıştır. Cihaz fiyatları ve montaj ücretleri serbest piyasa koşulları dışında, merkezi idare tarafından tek taraflı belirlenmektedir. Bu durum rekabet hukukuna aykırılık teşkil etmekte ve ticari araç sahiplerine haksız bir mali külfet yüklemektedir." ifadelerini kullanan İlgezdi, uygulamanın mali boyutunun açıklanmasını istedi.

Mükerrer Altyapı İstasyonlara ve Araç Sahiplerine Yük Oluyor

Akaryakıt dağıtım şirketlerinin uzun yıllardır kullandığı taşıt tanıma altyapılarının kamu denetimine entegre edilmesi yerine yeni donanımların zorunlu tutulduğunu belirten İlgezdi, mevcut sistemlerin neden değerlendirilmediğinin açıklanması gerektiğini kaydetti.

İlgezdi, "Sektörde halihazırda kurulu ve çalışan sistemler varken, tüm istasyonlara ve ticari araçlara sıfırdan ikinci bir donanım seti takılması mecburiyeti getirilmiştir. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen bu süreçte belirlenen tarifeler serbest piyasa koşullarına ve rekabete kapalı tutulmaktadır. Ortaya çıkan bu mükerrer altyapı maliyeti doğrudan vatandaşa ve sektöre yansıtılmaktadır." dedi.

İlgezdi, soru önergesinde UTTS kapsamında kullanılan Taşıt Tanıma Birimi (TTB) ve Taşıt Tanıma Okuyucusu (TTO) donanım bedelleri ile montaj ücretlerinin hangi kriterlere göre belirlendiğini ve tarifelerin neden serbest piyasa koşullarına açılmadığını sordu.

Sistemin yürürlüğe girmesinden itibaren kaç ticari araca TTB, kaç akaryakıt istasyonundaki kaç pompa tabancasına TTO monte edildiğinin açıklanmasını isteyen İlgezdi, donanım satışı ve montajlardan elde edilen toplam gelirin yanı sıra bu tutarın ne kadarının doğrudan kamu bütçesine aktarıldığını da gündeme getirdi.

"İkinci Elde Çalışan Cihaz İçin Yeniden Ödeme İsteniyor"

İkinci el ticari araç satışlarında yaşandığını belirttiği soruna da değinen İlgezdi, araç üzerinde bulunan ve çalışmaya devam eden TTB donanımının yeni araç sahibine devredilememesini eleştirdi.

İlgezdi, "Bir ticari araç satıldığında, depo girişindeki Taşıt Tanıma Birimi teknik yapısı gereği sökülemediği gibi yeni mükellefin bu çalışır durumdaki cihazı kendi adına devralmasına da izin verilmemektedir. Araç üzerindeki donanım sağlam olmasına karşın, her satışta yeni araç sahibi sıfırdan cihaz ve montaj bedeli ödemeye zorlanmaktadır." ifadelerini kullandı.

Sorunun veri tabanındaki mükellef eşleşmesinin değiştirilmesiyle giderilebileceğini savunan İlgezdi, "Yalnızca veri tabanındaki mükellef eşleşmesinin güncellenmesiyle çözülebilecek bir işlem için her devirde vatandaştan sıfırdan ücret tahsil edilmesi kabul edilemez. Bu uygulama ticari hayatın akışına aykırı bir mali yük doğurmakta ve ciddi bir elektronik atık israfı yaratmaktadır." değerlendirmesinde bulundu.

İlgezdi, Bakan Şimşek'e ikinci el araç satışlarında mevcut TTB donanımının yeni araç sahibine neden devredilemediğini ve her devirde yeni cihaz ile montaj bedeli alınmasının teknik ve hukuki gerekçesini sordu. Mükerrer harcamayı ve elektronik atığı önlemek amacıyla yazılımsal bir devir altyapısının kurulup kurulmayacağını da öğrenmek istedi.

"Arıza ve Okuma Hatalarında Telafi Mekanizması Bulunmuyor"

UTTS donanımlarının arızalanması durumunda araç sahiplerinin karşı karşıya kaldığı maliyetlere de dikkati çeken İlgezdi, depo girişindeki çipin kaza, kaporta işlemleri veya mekanik yıpranma nedeniyle zarar görmesi halinde uygulanacak garanti ve telafi sistemini gündeme taşıdı.

İlgezdi, "Depo ağzındaki çipin kaza, kaporta onarımı ya da mekanik yıpranma nedeniyle bozulması halinde yurttaşın yeniden tam bedel ödemek zorunda kalmasının önüne geçecek bir garanti veya telafi mekanizması tanımlanmamıştır." dedi.

Pompa ile araç arasındaki iletişimde yaşanabilecek sorunlara ilişkin de açıklama yapan İlgezdi, "Pompa ile araç arasındaki temassızlık ya da sistemsel arızalar nedeniyle yakıt aldığı halde plakası otomatik okunamayan mükelleflerin bu harcamaları nasıl gider göstereceği konusunda da belirsizlik sürmektedir. Vatandaşın mağduriyetini önleyecek adil ve rasyonel düzenlemeler hayata geçirilmelidir." ifadelerini kullandı.

Bakan Şimşek'e Altı Soru Yöneltti

İlgezdi, yazılı soru önergesinde UTTS kapsamında kullanılan TTB ve TTO donanımlarının fiyatlandırılmasından sistemin toplam gelirine, mevcut taşıt tanıma altyapılarının neden kullanılmadığından arızalı cihazlara yönelik garanti mekanizmasına kadar çeşitli başlıklarda Hazine ve Maliye Bakanlığından bilgi istedi.

İlgezdi ayrıca, plakanın sistem tarafından otomatik okunamadığı yakıt alımlarının gider olarak gösterilebilmesi için alternatif bir tevsik yönteminin bulunup bulunmadığını sordu. Mevcut taşıt tanıma altyapıları yerine ikinci bir donanım sisteminin kurulmasının teknik ve iktisadi gerekçesinin açıklanmasını isteyen İlgezdi, bunun oluşturduğu toplam mükerrer altyapı maliyetinin hesaplanıp hesaplanmadığının da kamuoyuyla paylaşılmasını talep etti.